به گزارش روابط عمومی مرکز آموزش و پژوهش بیماری های پوست و جذام دانشگاه علوم پزشکی تهران، در فصل زمستان، کاهش رطوبت نسبی محیط و استفاده از سیستم‌های گرمایشی داخلی باعث افت قابل‌توجه رطوبت هوا می‌شود. زمانی که رطوبت محیط کاهش می‌یابد، شیب تبخیر آب از سطح پوست افزایش پیدا می‌کند و در نتیجه میزان اتلاف آب ترانس‌اپیدرمال (Transepidermal Water Loss – TEWL) بالا می‌رود. افزایش TEWL منجر به اختلال در عملکرد لایه شاخی (Stratum Corneum)، کاهش لیپیدهای بین‌سلولی (سرامیدها، کلسترول و اسیدهای چرب آزاد) و افزایش نفوذپذیری پوست به محرک‌ها و آلرژن‌ها می شود.

در ادامه، پنج باور شایع که مانع ترمیم این اختلال می‌شوند را بررسی می‌کنیم. 

باور نادرست ۱: نوشیدن آب زیاد، خشکی پوست را درمان می‌کند

واقعیت علمی

هیدراتاسیون سیستمیک برای سلامت عمومی ضروری است، اما در فردی که دچار دهیدراسیون سیستمیک نیست، افزایش مصرف آب تأثیر مستقیمی بر بهبود خشکی ناشی از اختلال سد پوستی ندارد.
خشکی پوست زمستانی عمدتاً ناشی از عوامل محیطی و اختلال در لایه لیپیدی اپیدرم است، نه کمبود آب داخلی بدن.

رویکرد مبتنی بر شواهد

تمرکز اصلی باید بر ترمیم سد پوستی باشد، از طریق:

• مرطوب‌کننده‌های حاوی سرامید
• ترکیبات جاذب رطوبت مانند هیالورونیک اسید و گلیسیرین
• مواد انسدادی مانند پترولاتوم

بهترین زمان استفاده از مرطوب‌کننده، بلافاصله پس از شست‌وشو و روی پوست نیمه‌مرطوب است تا آب موجود در لایه شاخی حفظ شود.

باور نادرست ۲: دوش آب داغ در زمستان به شادابی پوست کمک می‌کند

واقعیت علمی

آب با دمای بالا موجب استخراج و حل شدن لیپیدهای بین‌سلولی، افزایش TEWL و تحریک پایانه‌های عصبی پوستی و تشدید خارش خواهد شد.

حرارت بالا در واقع سد لیپیدی پوست را تخریب کرده و چرخه «خشکی–خارش–التهاب» را تشدید می‌کند.

توصیه عملی

• مدت حمام: حداکثر ۵ تا ۱۰ دقیقه
• دمای آب: ولرم (نه داغ)
• استفاده از شوینده‌های ملایم، فاقد سولفات و با pH نزدیک به فیزیولوژیک پوست
• استفاده فوری از کرم‌های امولیانت غلیظ پس از استحمام
  
  

باور نادرست ۳: لوسیون بهترین انتخاب برای رطوبت‌رسانی است

واقعیت علمی

لوسیون‌ها درصد آب بالاتری دارند و میزان چربی آن‌ها کمتر است. در محیط‌های با رطوبت پایین، آب موجود در لوسیون می‌تواند به سرعت تبخیر شود و حتی در برخی شرایط باعث افزایش TEWL گردد.

انتخاب مناسب‌تر در زمستان

در فصل سرد، ترجیح با:

• کرم‌ها (Creams)
• پمادها (Ointments)

این فرآورده‌ها به دلیل محتوای چربی بیشتر، خاصیت انسدادی بالاتری دارند و بازسازی سد پوستی را تسهیل می‌کنند. فرآورده‌های داخل جار (کاسه‌ای) معمولاً غلیظ‌تر از لوسیون‌های پمپی هستند.

باور نادرست ۴: پوست خشک نیاز به لایه‌برداری مداوم دارد

واقعیت علمی

پوسته‌پوسته شدن در زمستان غالباً نتیجه التهاب و اختلال سد پوستی است، نه صرفاً تجمع سلول‌های مرده.

لایه‌برداری فیزیکی شدید (اسکراب، کیسه، براش‌های زبر) می‌تواند باعث ایجاد میکروفیشورهای اپیدرمی، افزایش نفوذ آلرژن‌ها، تشدید درماتیت تحریکی و شعله‌ور شدن اگزما شوند.

رویکرد منطقی

در پوست خشک و حساس زمستانی، اولویت با ترمیم سد پوستی است. در صورت نیاز به لایه‌برداری، استفاده محدود و کنترل‌شده از لایه‌بردارهای شیمیایی ملایم (مانند لاکتیک اسید با غلظت پایین) و تحت نظر متخصص توصیه می‌شود.

باور نادرست ۵: در روزهای ابری زمستان نیازی به ضدآفتاب نیست

واقعیت علمی

اشعه UVA در تمام طول سال با شدت نسبتاً ثابت به سطح زمین می‌رسد و از ابر و شیشه عبور می‌کند. همچنین سطوحی مانند برف می‌توانند بخش قابل‌توجهی از اشعه UV را بازتاب دهند.

UVA با نفوذ به درم باعث:

• تخریب کلاژن
• افزایش استرس اکسیداتیو
• تسریع پیری نوری (Photoaging)

توصیه کلینیکی

استفاده روزانه از ضدآفتاب با SPF حداقل ۳۰ و پوشش طیف گسترده (Broad-spectrum) حتی در زمستان ضروری است. محافظت در برابر UVA به پیشگیری از «خشکی ناشی از نور» و آسیب مزمن پوستی کمک می‌کند.

جمع‌بندی بالینی

خشکی پوست در زمستان یک مسئله سطحی و صرفاً زیبایی نیست، بلکه بازتابی از اختلال در سد اپیدرمی است. عدم اصلاح رفتارهای نادرست می‌تواند منجر به درماتیت تحریکی، تشدید درماتیت آتوپیک، افزایش حساسیت پوستی و پیری زودرس می شود.

در صورت وجود علائمی مانند خارش شدید، اریتم پایدار، ترک‌های دردناک یا ترشح، ارزیابی تخصصی جهت بررسی درماتیت آتوپیک، درماتیت تماسی یا سایر اختلالات التهابی ضروری است.