با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال و سنت زیبای «خانه‌تکانی»، بسیاری از ما آستین‌ها را بالا می‌زنیم تا غبار از چهره خانه بزداییم. اما در این میان، استفاده نادرست و افراطی از مواد شوینده و ضدعفونی‌کننده می‌تواند آسیب‌های جدی و گاهی جبران‌ناپذیر به سلامت پوست وارد کند.در ادامه، با بهره‌گیری از توصیه‌های علمی آکادمی درماتولوژی آمریکا (AAD)، به بررسی این آسیب‌ها و راه‌های پیشگیری از آن‌ها می‌پردازیم تا نوروز را با پوستی سالم و شاداب آغاز کنید.

چرا مواد شوینده به پوست آسیب می‌زنند؟

پوست ما دارای یک لایه محافظ طبیعی از چربی‌ها و سلول‌های مرده است که مانند یک سد دفاعی عمل می‌کند. مواد شوینده قوی، چربی‌زداهای صنعتی و مواد ضدعفونی‌کننده (مانند وایتکس یا الکل)، وظیفه‌شان حل کردن چربی‌ها و نابود کردن پروتئین‌هاست. متأسفانه این مواد تفاوتی قائل نمی‌شوند و لایه محافظ پوست شما را نیز هدف قرار می‌دهند.

شایع‌ترین آسیب؛ درماتیت تماسی (Contact Dermatitis)

این عارضه زمانی رخ می‌دهد که پوست در تماس مستقیم با مواد محرک قرار می‌گیرد. طبق گزارش‌های AAD، این مشکل به دو صورت دیده می‌شود: درماتیت تحریکی:

• ناشی از تخریب مستقیم لایه محافظ پوست توسط مواد شیمیایی
• درماتیت آلرژیک: واکنش سیستم ایمنی بدن به یک ماده خاص در شوینده (مانند اسانس یا مواد نگهدارنده)

علائم هشداردهنده که نباید نادیده بگیرید

اگر هنگام خانه‌تکانی با موارد زیر روبرو شدید، پوست شما در حال ارسال پیام استمداد است:

• خشکی شدید و پوسته‌پوسته شدن
• قرمزی و التهاب (به‌ویژه بین انگشتان)
• خارش مداوم یا سوزش
• ایجاد شکاف‌های دردناک روی بند انگشتان یا کف دست
• تاول‌های ریز و آبدار

۷ فرمان طلایی برای محافظت از پوست (طبق استاندارد AAD)

برای اینکه هم خانه‌ای درخشان داشته باشید و هم پوستی سالم، این نکات را رعایت کنید:

۱. دستکش، زره دفاعی شماست

هرگز بدون دستکش با مواد شوینده کار نکنید. بهترین روش، استفاده از «سیستم دو لایه» است. یک دستکش نخی سبک زیر دستکش پلاستیکی یا لاتکس بپوشید. دستکش نخی عرق پوست را جذب کرده و مانع از تحریک بیشتر می‌شود.

۲. مرطوب‌کننده، بلافاصله پس از شستشو

آکادمی درماتولوژی آمریکا توصیه می‌کند که پس از هر بار شستن دست‌ها یا اتمام کار، در حالی که پوست هنوز کمی نم‌دار است، از کرم‌های مرطوب‌کننده غلیظ یا پمادها (Ointment) استفاده کنید. محصولاتی که حاوی اوره، گلیسیرین یا وازلین هستند، بهترین سد دفاعی را ایجاد می‌کنند.

۳. شوینده‌های ملایم را جایگزین کنید

تا حد امکان از شوینده‌های «بدون عطر» (Fragrance-free) و «بدون صابون» (Soap-free) استفاده کنید. مواد عطری یکی از اصلی‌ترین عوامل ایجاد حساسیت‌های پوستی هستند.

۴. آب ولرم، نه داغ!

بسیاری تصور می‌کنند آب داغ تمیزی بیشتری به ارمغان می‌آورد، اما آب داغ چربی‌های ضروری پوست را به سرعت از بین می‌برد و التهاب را تشدید می‌کند.

۵. هرگز مواد را با هم ترکیب نکنید

این یک هشدار حیاتی است! ترکیب کردن جوهرنمک با سفیدکننده (وایتکس) نه تنها به پوست آسیب می‌زند، بلکه گازهای سمی تولید می‌کند که می‌تواند باعث سوختگی شیمیایی در مجاری تنفسی و مخاط چشم و پوست شود.

۶. از ضدعفونی‌کننده‌های الکلی با احتیاط استفاده کنید

اگر دست‌هایتان آلودگی ظاهری ندارند، الکل جایگزین شستشو است؛ اما در خانه‌تکانی که گرد و غبار زیاد است، بهتر است دست‌ها را با آب و صابون ملایم بشویید و بلافاصله کرم بزنید. استفاده مداوم از الکل روی پوستِ آسیب‌دیده، روند ترمیم را مختل می‌کند.

۷. به ناخن‌ها توجه کنید

مواد شیمیایی باعث شکنندگی و لایه‌لایه شدن ناخن‌ها می‌شوند. هنگام چرب کردن دست‌ها، حتماً ناخن‌ها و پوست اطراف آن‌ها (کوتیکول) را نیز با کرم ماساژ دهید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر با وجود رعایت نکات ایمنی، پوست شما دچار خونریزی، ترشحات چرکین، درد شدید یا خارش غیرقابل تحمل شد، حتماً به متخصص پوست مراجعه کنید. خوددرمانی با کرم‌های کورتون‌دار بدون نسخه می‌تواند وضعیت را بدتر کند.

خانه‌تکانی یک دوی سرعت نیست، یک ماراتن است! کارها را تقسیم کنید تا پوستتان فرصت بازسازی لایه‌های محافظ خود را داشته باشد.